Սա Հայաստանի գործող վարչախմբի կրեմլահաճո ուղերձն է առ այն, որ Հայաստանում նույնպես սկսված է «դենացիֆիկացման» գործողությունը. ԱԺԲ Այսօր Առաջին Հանրապետության օրն է. Պահպանելով ավանդույթները Եթե ՔՕ-ում որևէ բան ուզում ենք քրեականացնել, ուրեմն պետք է արձանագրենք, որ այդ հասարակական հարաբերության քրեաիրավական պաշտպանության կարիքը կա. Արմինե Ֆանյան Եթե 10.000 մտավորական նոյեմբերի 9-ին հրապարակում գտնվեր ու թեկուզ լուռումունջ կանգներ,այս իշխանությունը ոռնալով կփախներ.Հուսիկ Արա Իրանն իր քաղաքական ակտիվությունն է մեծացնում տարածաշրջանում. Միսակյանը՝ Կապանում Իրանի հյուպատոսություն բացելու մասին Ընդդիմադիրից իշխանական՝ ընդամենը մեկ քայլ. ո՞վ է Սյունիքի նորանշանակ փոխմարզպետը (լուսանկարներ) Ռուբլու և դոլարի փոխարժեքն այսօր Իրենք ընդամենը բողոքարկում են բողոքարկելու համար. պաշտպանը՝ Առուշանյանի դատավճռի դեմ դատախազության բողոքի մասին Իշխանությունը չի՞ գիտակցում ԳՇ-ի կարևորությունը. ինչու՞ է մինչև հիմա երկրի առանցքային պաշտոններից մեկը թափուր մնացել Շատ դժվար է ասել, որ Հայաստանը արբանյակ ունի. դա Իլոն Մասկի արբանյակներից է և հենց իրենն է. Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն Ավետիք Չալաբյանի գործը հստակ քաղաքական երանգ ունեցող գործ է. Հայկ Մամիջանյան  Ոչ թե մարդկանց քանակն է կարևոր, այլ էներգետիկան. քաղտեխնոլոգը՝ «Դիմադրություն» շարժման ակցիաների մասին
Լավագույն տեսանյութերը. Youtube


Մորթեփափախ ձմեռ պապուց մինչև խմորեղենով և հացիկներով գուշակություն. Ազգագրագետը պնդում է՝ գոնե երեխաների համար պետք է Ամանորը նշել

Ժամանց

Ամանոր կամ Կաղանդ, սա տոն է, որը նշվում է ողջ աշխարհում։ Նոր տարին նշելու սովորույթը գոյություն ուներ դեռևս մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում Միջագետքում։  Ամանորով նշում են տարվա սկիզբը։ Հունվարի 1-ը՝ որպես տարվա սկիզբ, սահմանվել է Հռոմի կայսր Հուլիոս Կեսարի կողմից մ.թ.ա. 46 թվականին։ Հին Հռոմում այդ օրը նվիրված էր Յանուսին՝ ընտրության, դռների և բոլոր սկիզբների աստծուն։ Հունվար ամիսն իր անվանումը ստացել է հենց Յանուս աստծու անունից, որին պատկերում էին երկու երեսով, որոնցից մեկը նայում էր առաջ, իսկ մյուսը՝ ետ։ 

Հայերի թերևս ամենաավանդական նոր տարին նշվում էր մարտի 21-ին։ Այս տոնը նաև Ծաղկեմուտ է կոչվել` վկայակոչելով գարնան գալուստը։ Այդ օրը հայորդիները նշում են Վահագնի ծնունդը, որը հին հայերի գլխավոր տոնն է համարվել։ Օրվա խորհուրդը կրակն էր։

Ամանորը հայկական դիցարանում նոր տարին անձնավորող, «նոր պտուղների ամենաբեր» համարվող աստվածն էր։ Բառի ծագումնաբանությունը բխում է բնապաշտական Ամանոր աստծուց, որ հենց մարմնավորում էր Նոր տարին, Երկրի և մոլորակների պտույտը։ Հայոց դիցարանում Ամանորը պտղաբերության, բերքը պահպանող աստվածն էր։ Ամանորի եղբայր Վանատուրը հյուրընկալության աստվածն էր, և նոր տարին նվիրված էր Ամանորին ու Վանատուրին։ Հայերի մեջ տարբեր ժամանակներում նոր տարին տարբեր օրացույցներով ու ժամանակամիջոցում է նշվել, բայց դրանից տոնի էությունը չի փոխվել։ Ամանորի եղևնին հայկական ծագում չունի, սակայն հայերի մոտ վաղնջական ժամանակներից ծառի պաշտամունք է եղել։

ArmDaily.am-ը զրուցել է ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանի հետ՝ պարզելու, թե իրականում ինչպես է հայ ընտանիքը տոնել Ամանորը, ո՞ր ավանդույթներն են հայկական, ի՞նչ է փոխվել Ամանորի տոնակատարության մեջ վերջին տարիներին, ինչպե՞ս նշել Ամանորը, որ այն չվերածվի «ուտելու տոնի»։

Պողոսյանը նախ նշեց, որ այս մասով Հայ ազգագրության թանգարանում ցուցահանդես է կազմակերպված «Հայկական Ամանորի ավանդույթներ» խորագրով։ Ցուցահանդեսին ներկայացվելու են կոլորիտային նկարներ, թե ինչպես են հին ժամանակներում, Խորհրդային տարիներին և այժմ  Հայաստանում նշել և նշում Ամանորը։

«Ավանդույթային հասարակության ամենասիրված տոնն է (երբ ասում եմ ավանդույթային՝ նկատի ունեմ 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարասկիզբ) և շատ մեծ շուքով նշվել է և Ամանորը, այսինքն Նոր Տարին և Սուրբ Ծննդյան տոները, քանի որ նույնքան մեծ ժողովրդականություն ունեցել է Հիսուսի ծննդյան տոնը և համընկել է Առաջավորաց պասի հետ, այսինքն մեկ շաբաթ տոնից առաջ ընկնում է պասի շրջան,-ArmDaily.am-ի հետ զրուցում ասաց ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը։

Պողոսյանը հենց սրա հետ է կապում այն փաստը, որ 19-րդ դարում Ամանորին հայ ընտանիքը պասի կերակուրներ է սեղանին դրել։

Ազգագրագետը շատ մանրամասն ներկայացրեց, թե ինչպես է տոնել հայը Նոր Տարին։ Նախ անցավ կերակուրներին, հետո մթնոլորտին և միջավայրին։

Պաս կերակուրների շարքում եղել են ոչ կենդանական ծագում ունեցող մթերքներից պատրաստված կերակուրներ, պարտադիր մրգեր չոր և թարմ։ Հայկական ընտանիքի ամանորյա սեղանին պարտադիր առատ է եղել աղանդերը։

«Դա բոլորովին դժվար չէր, որովհետև մարդիկ իրենց բնատնտեսության պայմաններում այդ բոլորը ամառվանից նախապատրաստում էին, ամբարում էին և հեշտությամբ սեղանին պարտադիր դնում էին, աղանդեր և խմորեղեն էին պատրաստում»,-պատմեց Պողոսյանը։

Պարզվում է, որ հնում մի լավ ավանդույթ կար։ Տոնի նախօրյակին կանայք հացիկներ և խմորեղեններ են պատրաստել և գուշակություն են արել ըստ դրա։

«Հացիկները մարդակերպ էին լինում, աշխատանքային գործիքներ, կենդանակերպեր և, ըստ դրա, գուշակում էին հասցեատիրոջ գալիք նոր տարին ինչպիսին կլինի, եթե խմորեղենը լավ էր թխվել, ուրեմն հասցեատիրոջ համար հաջող տարի կլիներ»-ասաց ազգագրագետը։

Պողոսյանի պնդմամբ՝ ազգային ավանդույթային հասարակության մարդն ուզում էր, որ իր ընտանիքը բազմանդամ դառնա, իր բերքը առատ լինի, անասունների գլխաքանակի աճը ապահովվի, դրա համար էլ իրենք այդպիսի հմայական արարողություններով գուշակություններ էին անում։

«Տարի հաց էին պատրաստում, դա հետաքրքիր մի բան է։ Կլոր հաց էր երկնային լուսատուների պատկերներով հարդարված մեջը մի նշան էին բախտագուշակ, և շատ հետաքրքիր ընկալում կար, ինչպես տիեզերքն է երկնքում անսահման, նույնը հայ մարդու համար իր ընտանիքը, իր բնակարանը միկրոկոսմոս էր, փոքր տիեզերք էր և ինքը ոչ միայն զարդարում էր այդ տոնական «Տարի հացը», այլև իր բնակարանի երթիկի հատվածը»,-ասաց Սվետլանա պողոսյանը։

Պարզվում է, որ տան նորահարսները կամ երիտասարդ կանայք ալյուրով տարբեր պատկերներ են ստացել՝ արև, լուսին, աստղեր, որպեսզի այդ ներդաշնակությունն ու հարմոնիան լինի իրենց տանը։

«Շատ հետաքրքիր էր, որ ոչ միայն հացկերույթի տեսքին էին կարևորություն տալիս, այլ նաև շատ կարևոր էր միջանձնային հարաբերություններին, հարևանական և ազգակցական հարաբերություններում պետք էր որևէ աններդաշնակ բան չլիներ, այսինքն եթե կային հարցեր, խռովություններ, այդ բոլորը աշխատում էին թողնել անցած տարում և Նոր տարին շատ նորոգված դիմավորել բառի բոլոր իմաստներով»,-նշեց նա։

Պողոսյանն ասում է, որ տոնածառը իհարկե փոխառություն է գերմանական մշակույթից, որը մեր մշակույթ է եկել եվրոպական մշակույթի շնորհիվ։

«Արդեն 20-րդ դարի սկզբներում մենք տեսնում ենք այդ զարդարված եղևնին։ Դրանից բացի մենք՝ հայերս, ունենք նաև ծառի պաշտանմունք և հետաքրքիր ձևով տոնածառը մեծ ընդունելություն ստացավ»,-ասաց Պողոսյանը։

Ամանորին տարեհացը բաժանում էին ներկաներին։

«Ավանդույթային հասարակությունում մարդ-բնություն կապը շատ սերտ էր, և իրենք մարդկանց չէին առանձնացնում բնությունից, կենդանական աշխարհից, և իրենց ընտանի կենդանիներին բաժին էին հանում իրենց տոնական սեղանից»,-նշեց ազգագրագետը։

Հին ժամանակներում շատ կարևոր է եղել բարեմաղթանքը, կարևոր էր տարին սկսել դրական լիցքերով։

«Մենք հաճախ մոռանում ենք, որ տոնի իմաստը լիցքավորվելն է, լիցքաթափվելը առօրյա ծանր հոգսերից։ Մարդիկ առաջ դա ընկալում էին ու շատ կարևոր էր, որ բոլորն էին մասնակցում տոնին»,-ասաց նա։

Ընդունված է եղել, որ մեծերը փոքրերին շնորհավորեն և նվերներ տան։

«Մեզանում էլ ավանդույթ կար, որ երեխաները շնորհավորանքների դիմաց երթիկից կախված գուլպայի մեջի նվերներից, աղանդերից նվեր էին ստանում։ Դա արվում էր  Նոր Տարուն, և Ծննդյան տոների ժամանակ, շնորհավորանքի դիմաց տան տիրուհները անպայման իրենց տոնական սեղանից բաժին էին հանում երեխաներին։

Հայերի կողմից այժմ շատ սիրված ու ընդունված է նաև Ձմեռ պապու ավանդույթը, որի ծագումը նույնպես հայկական չէ․

«Այդ ավանդույթը ևս բավական ուշ մտավ, մենք իհարկե «Մեծ պապունքը» ունենք։ Դրա մասին հիշատակություններ կան, որ ինքը մորթեփափախ ոչխարենուց մուշտակ էր գցում վրան, գալիս էր երեխաներին շնորհավորում, բայց որպես այդպիսին և եղևնին, և տոնածառը, էլ չեմ ասում Ձյունանուշն ու Սանտա Կլաուսը արևմտաեվրոպական մշակույթից եկան ու հիմա այնքան արմատավորվել է, որ շատերը նույնիսկ չեն էլ մտածում, որ դա հայկական ծագում, չունի»,-ասաց Պողոսյանը։

Խորհրդային շրջանում արդեն տոնը կոլեկտիվ բնույթ է ստացել, եթե առաջներում դա առավելապես ընտանեկան տոնակատարություն էր, խորհրդային շրջանում աշխատավայրերում, կոլեկտիվներում են դա նշում՝ պարտադիր տոնածառ են դնում։ Ի դեպ խորհրդային մարդու համար 60-70-ականներին, երբ ասում էինք նոր տարի, հասկանում էինք բնական ծառ, եղևնի  և մանդարինը, ինչպես նաև լիմոնադը։

«Խորհրդային շրջանում, եթե մեկին ուշ-ուշ էին տեսնում, ասում էին՝ Նոր Տարվա լիմոնադ ես դարձել, մարդիկ այդ օրերին պարտադիր 12-ին սեղան էին նստում, շնորհավորում էին իրար, բարեմաղթանքներ ասում, բայց առավելապես աշխատավայրերում էին նշում»,-ասաց նա։

Մեր օրերում արդեն տոնը մի փոքր այլ է, ինչպես ազգագրագետն է պնդում, պետք չէ տոներին այնքան ուտել, որ վատանաս, կամ լրացուցիչ ծախսեր անես, որ հետո ողջ տարվա ընթացքում մտածես այն փակելու մասին։

«Հատկապես հիմա, երբ ունենք սպառողական հասարակություն և մարդիկ ավելի շատ ուզում են ցուցադրել իրենց եղած կամ չեղած հնարավորությունները, կարգավիճակը, այս մրցակցությունը անհասկանալի է, որովհետև տոնը իսկապես պետք է հոգևոր բերկրանք պատճառի մարդուն, որ մարդը հանգստանա, հարազատների հետ, ընտանիքով հավաքվեն, ոչ թե հոգնած դիմավորեն Նոր Տարին, հետո  մտածեն՝ վայ հյուրեր են գալու, կդժգոհեն։ Պետք է վերանայենք մեր արժեհամակարգը»,-ասաց նա։

Ըստ Պողոսյանի՝ մեր երկրում շատ դժվարին պայմաններ են և մենք գիտենք, որ անցած տարի չկարողացանք էլ տներում տոնածառ դնել՝ հայտնի կորուստների հետ կապված, բայց դրանով հանդերձ գոնե երեխաների համար այս տարի պետք է կազմակերպենք»,-եզրափակեց ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը։

Սեդա Մակարյան

Հրազենային վիրավորում է ստացել պարտադիր ժամկետային զինծառայող, շարքային Դավիթ Վարդանյանը
Հանրապետության տոնի առթիվ Կանբերայի հեռուստաաշտարակը լուսավորվել է Հայաստանի դրոշի գույներով
Ամուր ազգային պետությունը համայն հայության գոյության գրավականն է ու երաշխավորը. Արցախի նախագահի ուղերձը
Սարդարապատը համախմբման խորհրադնիշ է․ Ռոբերտ Քոչարյան
Արթուր Թովմասյանը կիպրահայ համայնքի առջև ելույթ է ունեցել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակման 104-րդ ամյակին նվիրված միջոցառմանը
Հանրապետության օրվա առթիվ Արցախի նախագահը Ստեփանակերտի հուշահամալիրում և զինվորական պանթեոնում հարգանքի տուրք է մատուցել
Փլուզում Արշակունյաց պողոտայում
Շնորհավորում եմ բոլորիս՝ մեր պետության ծննդյան օրվա առթիվ. ՀՀ ոստիկանապետ
Պորոշենկոյին թույլ չեն տվել լքել երկիրը
ԲԴԽ֊ի արձագանքը Սասնա Ծռերի անդամներին ձերբակալելու վերաբերյալ հրապարակումներին
Նիկոլ Փաշինյանը հարգանքի տուրք է մատուցել Սարդարապատի ճակատամարտի հերոսների հիշատակին
Հայրենիքի սահմանների պաշտպանությունն ու մեր երկրի ինքնիշխանության ապահովումը մեր բոլորի հավաքական պարտքն է. Գագիկ Ծառուկյան
Այսօրվա տոնը համազգային իղձերի իրականացման ու պատմական արդարության վերականգնման խորհուրդ ունի. ՀՀ ՄԻՊ
Արթուր Վանեցյանը մեկնել է Եվրոպա
2020-ի դաժան պատերազմը չկասեցրեց Արցախի հայկական պետականության ընթացքը. Վիտալի Բալասանյան
Մայիսի 28-ը հայի չընկրկող կամքի, անափ հայրենասիրության, հավաքական կամքի և տիրող իրավիճակի դեմ միասնականորեն պայքարելու հաղթական որոշում էր. Ալեն Սիմոնյանի ուղերձը
ԱԺԲ֊ի հավաքը՝ նվիրված ՀՀ անկախության 104֊րդ տարեդարձին. ՈՒՂԻՂ
Մահացել է «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ Դավիթ Վարդանյանը
Կոչ ենք անում Ադրբեջանի ղեկավարությանը չտորպեդահարել առկա ձևաչափերում քննարկումները. ՀՀ ԱԳՆ
Բռնցքամարտի ԵԱ. Նարեկ Մանասյանը հաղթանակով եզրափակեց մրցումային օրը
Վահան Արծրունու արձագանքը Վարուժան Ավետիսյանի և Սասնա Ծռերի մյուս անդամների ձերբակալությանը
Հայկական օրակարգ. Ռազմավարություն՝ առանց բարդույթների
Սա Հայաստանի գործող վարչախմբի կրեմլահաճո ուղերձն է առ այն, որ Հայաստանում նույնպես սկսված է «դենացիֆիկացման» գործողությունը. ԱԺԲ
Չավուշօղլուի դրսևորած պահվածքը ամբողջովին համահունչ է Էրդողանի հարձակողական ռազմավարությանը. Բագրատ Էստուկյան 
Հայաստանի Առաջին հանրապետության ծնունդը Հայաստանի պատմության շրջադարձային էջերից է. ՀՀ նախագահի ուղերձը
Սևակ Խաչատրյանը բերման է ենթարկվել. փաստաբան
«Սասնա ծռեր»-ի նկատմամբ դատավճիռը մտել է ուժի մեջ
Նորահաստատ Առաջին Հանրապետությունը եղավ մարմնավորումը այն մեծ տեսիլքի, որի ներշնչումով կերտվեցին բազմաթիվ հաղթանակներ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ուղերձը
Այսօր առավոտյան մոտ տասը տղամարդ ներխուժել են Պավլիկ Մանուկյանի տուն և առևանգել նրան. Փոստանջյան
Մեր ժողովրդի արժանավոր ու պատվախնդիր զավակները կատարել են իրենց ընտրությունը. Սերժ Սարգսյան
Երկաթյա կամք ու մանանեխի հատիկի չափ հավատ է հարկավոր առկա մարտահրավերները հաղթահարելու համար. Նիկոլ Փաշինյանի շնորհավորական ուղերձը Հանրապետության տոնի առթիվ
Երևանում 24-ամյա վարորդը MINI COOPER-ով բախվել է ծառին և գլխիվայր շրջվել
Այսօր Առաջին Հանրապետության օրն է. Պահպանելով ավանդույթները
Մոնակոյի արքայադուստրը մեկնաբանել է ամուսնալուծության մասին լուրերը
Աշխարհում երեխաների մոտ հայտնաբերվել է անհայտ ծագման հեպատիտի 650 դեպք
Բոլոր նման դեպքերում իշխանությունը խուսափում է խորհրդարանի անունից հստակ խոսք ասել. Գեղամ Մանուկյան
Հրդեհ Երևանի Բանավան թաղամասում
Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին
Օրվա աստղագուշակ
Անցյալի պես թուրքական յաթաղանի տակ կմնան նրանք, այն անտեր ու չքավոր զանգվածը, ում հենց մեղադրում են թուրքասիրության մեջ. Արգիշտի Կիվիրյան
«Հրապարակ». Նախնական կալանքը դարձել է պատժամիջոց
Ձերբակալվել է Վարուժան Ավետիսյանը
«Հրապարակ». Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս աննկարագրելի սիրառատ է դարձել թիմակիցների նկատմամբ. որն է պատճառը
«Ժողովուրդ». Շվեյցարիայում գտնվող Աննա Հակոբյանը թանկարժեք ժամացույց է նվեր ստացել
«Հրապարակ». Վահե Ղալումյանն Իջևանում նոր առանձնատուն է կառուցում
COVID-19-ի դեմ պատվաստումները կարող են իրականացվել նաև սահմանափակ շարժունակությամբ անձանց կեցության վայրերում
Արցախի բնիկ ժողովրդի իրավունքների և անվտանգության մասին խոսելն անիմաստ է, եթե դրանք առանձնացվում կամ կտրվում են ինքնորոշման բնական իրավունքից․ Թաթոյան
Նոր հանցանք ամբաստանյալի կողմից՝ կալանքը գրավով փոխելուց արդյունքում. 3 մլն դրամ գրավի գումարը պետականացվել է
Կասեցվել է հանրային սննդի կետի գործունեությունը. Այն չի ունեցել մշտական ջուր, լվացարան, զուգարան էլ դրսում է
Հայաստանում ջրծաղիկի հիվանդացության ցուցանիշը չի հատում վարակի սեզոնայնությանը բնորոշ շեմը. ԱՆ
Ամենադիտված
Կայքի պատրաստում և սպասարկում՝ sargssyan™